Migranten uit Indie en homoseksualiteit
De titel suggereert of er een verband is tussen homoseksualiteit en migranten. Dat met name homoseksuelen migreren. Of dat migranten sneller homoseksueel gedrag zullen vertonen. Daarover gaat deze tekst helemaal niet. Dit stuk gaat wel over de zeer menselijke neiging om in te delen in overzichtelijke categorieën. Dat houdt het leven beheersbaar. Je bent allochtoon of autochtoon. Je bent een migrant of een ingezetene. Je bent man of vrouw.
De Indische bevolkingsgroep onttrekt zich door haar tussenpositie enigszins aan de mogelijkheid van een strakke indeling. Dat was in de koloniale tijd lastig. Er waren Totoks - de volbloed Nederlanders met hoge posities in leger, koloniaal bestuur of op de plantages – en er waren inlanders, de lokale bevolking. De Chinezen en Arabieren waren de migranten in de kolonie, die beide een eigen plek in de samenleving hadden gevonden. Maar de gemengdbloedigen vormden een lastige categorie. Waren ze Nederlands of Inlands? Hoe blanker je als Indo was des te groter de kans dat je bij de Nederlandse categorie werd gerekend en hoe gemakkelijker je in de koloniale samenleving overleefde. Tot de Nederlanders wilde men behoren omdat men zich in een samenleving identificeert met mensen die maatschappelijke succesrijk zijn. Hoe donkerder men echter was, hoe dichter bij de lokale bevolking, en dus des te meer problemen op maatschappelijk vlak. Een eigen identiteit hadden de Indo’s in de koloniale samenleving nauwelijks en ze vormden de onzichtbare tussencategorie. Een onhandige spagaat.
Iets dergelijks ziet men in de Indonesische samenleving (en overigens in vrijwel alle Aziatische samenlevingen) met betrekking tot de indeling in man en vrouw. Ook hier was er een rigide scheiding. Niet zozeer biologisch, als wel in gedrag, rol en seksuele voorkeur. In veel klassieke dansen werden vrouwenrollen door mannen uitgevoerd. Dat speelde men met de vrouwen- en mannenrollen. De man als vrouw verkleed vormt in Indonesië (maar ook dit geldt voor de buurlanden net zo goed) vanouds en tot op de dag van vandaag een zeer populaire vorm van vermaak. In veel televisieprogramma’s duiken ze op. Een tussenvorm? The third gender? In veel andere culturen is het fenomeen natuurlijk ook bekend, maar lang niet in zo sterke mate. Iets wat nauwelijks in Westerse samenleving bekend was (maar het nu wel geworden is door de globalisering van seksuele voorkeuren), was de travestiet. In Thailand de katoei genaamd en in Indonesië de waria, een samentrekking van het woord wanita (vrouw) en pria (man). Het vormde en vormt een niche voor mannen die voorkeur hebben voor mannen. De waria ontsnapte aan de strakke indeling van categorieën en kon daardoor worden gedoogd.
In de film Ver Van Familie wordt daarop teruggegrepen en met deze begrippen gespeeld. De jongen die door zich als meisje te verkleden en te dansen een oorlog weet te overleven. De man die zijn seksuele voorkeuren probeert te volgen binnen de familie met z’n strakke verwachtingen. Families, waar mannen moeten zorgen voor nakomelingen. Maar ook kan het in de film gezien worden als parallel voor de positie van gemengdbloedingen. Je moet binnen de vaste categorieën passen, maar je kunt het niet omdat je jezelf niet kunt verloochenen. Enerzijds is er de altijd gevoelde behoefte om je aan te passen aan een categorie, maar tegelijkertijd helpt het je te ontsnappen.