Flash variant
Vrouwen in de Indische familie
Barbie en oma Em zijn de karakters waar het in de film Ver Van Familie om draait, twee vrouwen. Van hun achtergrond komen we het meeste te weten en via Barbies liedjes en oma Em’s monoloog interieur komen we te weten wat er in hen om gaat. Betekent dat nu dat het een vrouwenfilm is? Nee, het is een film over een familie en de moeders en oma’s spelen binnen families een belangrijke rol. Dat gold zeker voor de tijd waarin oma Em haar kinderen moest opvoeden in het Nederlands Indië van voor de tweede wereld oorlog. De mannen beslisten over wat zich buiten het gezin afspeelde. De vrouwen bepaalden wat zich binnen het gezin afspeelde.
De geschiedenis van de rol van vrouwen in de koloniale samenleving kan natuurlijk niet teruggebracht worden tot een cliché, maar er zijn toch wel een aantal zaken te herkennen die een rol hebben gespeeld bij het van vrouwen gewenste gedrag. Zo waren er voor 1880 nauwelijks Europese vrouwen in de kolonie. Mannen zochten warmte en bevrediging van hun verlangens bij wat toen de inlandse vrouwen werd genoemd. Een omvangrijke bevolking van gemengdbloedigen, ook wel omschreven als mestiezen en tegenwoordig meestal aangeduid met de term Indo’s, was daar het gevolg van. De Nederlandse mannen pasten zich aan de plaatselijke omstandigheden aan. Ze verindischten en spraken maleis en aten geen aardappels meer maar rijst. In die tijd geloofde de koloniale overheid nog sterk in het belang van het behoud van de Europese identiteit en in rassenscheiding. Dat uitte zich onder andere in een verbod van de Koloniale overheid op het trouwen met inlandse vrouwen. Het betekende dat Nederlandse mannen die met een inlandse vrouw samenleefden niet echt meetelden. Nederlandse mannen met Europese vrouwen hadden veel meer kans omhoog te komen in de koloniale samenleving. Mannen hielden hun inlandse vrouw daarom liever uit het zicht en wachtten op een kans om een Nederlandse vrouw te kunnen trouwen. Die kans nam toe na 1880, toen het transport per schip dankzij de stoomschepen gemakkelijker werd en er meer vrouwen naar Indië kwamen. Het gevolg was dat een stevige vernederlandsing van de samenleving in de kolonie. Toch duurde het nog lang voor er een zekere balans was tussen het aantal Nederlandse mannen en vrouwen in Nederlands Indië. De bijvrouwen in de kampoeng werden nog onzichtbaarder, de roddels over mannen die ergens een vrouw hadden werden nog schadelijker en de gemeenschap van de gemengdbloedigen belandde in een nog moeilijker situatie. Aan het begin van de twintigste eeuw waren ze de paupers van de koloniale samenleving. Het was ook de titel van een toneelstuk uit die periode van Victor Ido over de Indo’s.
Hoe Nederlandser je was, des te meer kans had je in de samenleving op te klimmen. Een matschappelijke carrière zat er voor vrouwen in die tijd nog niet in. Je moest het hebben van de man waarmee je trouwde. Vandaar dat in indogezinnen veel nadruk kwam te liggen op goed Nederlands leren spreken, je netjes gedragen, je onderscheiden van de inlanders. Dus geen krontjong zingen (dat was voor de mensen in de kampoeng), maar de sonates van Chopin instuderen. Dat werd een Europese opvoeding genoemd.
Een aantrekkelijk uiterlijk hielp ook bij je kansen. Als je als vrouw licht was had je kans met een goede partij te trouwen. En wie donker uitgevallen was, kon maar beter goed leren koken en schoonmaken, want de kans bestond dat je een veel zwaarder leven te wachten stond. De boeken van P.A. Daum uit die tijd beschrijven deze situatie op ironische wijze. Het schetste een beeld van hoe je door je gedrag omhoog kon klimmen in de koloniale omgeving of afglijden in de inlandse gemeenschap. Ook ‘De stille kracht’ van Couperus is gebaseerd op die spanning.
De geschiedenis van de rol van vrouwen in de koloniale samenleving kan natuurlijk niet teruggebracht worden tot een cliché, maar er zijn toch wel een aantal zaken te herkennen die een rol hebben gespeeld bij het van vrouwen gewenste gedrag. Zo waren er voor 1880 nauwelijks Europese vrouwen in de kolonie. Mannen zochten warmte en bevrediging van hun verlangens bij wat toen de inlandse vrouwen werd genoemd. Een omvangrijke bevolking van gemengdbloedigen, ook wel omschreven als mestiezen en tegenwoordig meestal aangeduid met de term Indo’s, was daar het gevolg van. De Nederlandse mannen pasten zich aan de plaatselijke omstandigheden aan. Ze verindischten en spraken maleis en aten geen aardappels meer maar rijst. In die tijd geloofde de koloniale overheid nog sterk in het belang van het behoud van de Europese identiteit en in rassenscheiding. Dat uitte zich onder andere in een verbod van de Koloniale overheid op het trouwen met inlandse vrouwen. Het betekende dat Nederlandse mannen die met een inlandse vrouw samenleefden niet echt meetelden. Nederlandse mannen met Europese vrouwen hadden veel meer kans omhoog te komen in de koloniale samenleving. Mannen hielden hun inlandse vrouw daarom liever uit het zicht en wachtten op een kans om een Nederlandse vrouw te kunnen trouwen. Die kans nam toe na 1880, toen het transport per schip dankzij de stoomschepen gemakkelijker werd en er meer vrouwen naar Indië kwamen. Het gevolg was dat een stevige vernederlandsing van de samenleving in de kolonie. Toch duurde het nog lang voor er een zekere balans was tussen het aantal Nederlandse mannen en vrouwen in Nederlands Indië. De bijvrouwen in de kampoeng werden nog onzichtbaarder, de roddels over mannen die ergens een vrouw hadden werden nog schadelijker en de gemeenschap van de gemengdbloedigen belandde in een nog moeilijker situatie. Aan het begin van de twintigste eeuw waren ze de paupers van de koloniale samenleving. Het was ook de titel van een toneelstuk uit die periode van Victor Ido over de Indo’s.
Hoe Nederlandser je was, des te meer kans had je in de samenleving op te klimmen. Een matschappelijke carrière zat er voor vrouwen in die tijd nog niet in. Je moest het hebben van de man waarmee je trouwde. Vandaar dat in indogezinnen veel nadruk kwam te liggen op goed Nederlands leren spreken, je netjes gedragen, je onderscheiden van de inlanders. Dus geen krontjong zingen (dat was voor de mensen in de kampoeng), maar de sonates van Chopin instuderen. Dat werd een Europese opvoeding genoemd.
Een aantrekkelijk uiterlijk hielp ook bij je kansen. Als je als vrouw licht was had je kans met een goede partij te trouwen. En wie donker uitgevallen was, kon maar beter goed leren koken en schoonmaken, want de kans bestond dat je een veel zwaarder leven te wachten stond. De boeken van P.A. Daum uit die tijd beschrijven deze situatie op ironische wijze. Het schetste een beeld van hoe je door je gedrag omhoog kon klimmen in de koloniale omgeving of afglijden in de inlandse gemeenschap. Ook ‘De stille kracht’ van Couperus is gebaseerd op die spanning.
Meisjes werden daarom opgevoed om zo goed mogelijk gebruik te maken van hun vrouwelijke charmes en zich tegelijkertijd zo beschaafd mogelijk te gedragen. Iets dat soms erg lastig was in een samenleving waarin veel Europese avonturiers en jonge geronselde soldaten vanuit Europa terecht kwamen. Die waren ver weg van hun eigen families en voelden geen sociale controle ten aanzien van hun gedrag. Waarden en normen ten aanzien van hoe vrouwen zich moesten gedragen werden door hun moeders meegegeven. Tantes vormden de voorbeelden voor meisjes om zich mee te identificeren. Hoe het wel of niet moest. Na de migratie naar Nederland , waar heel andere omstandigheden waren, waren veel van de verwachtingen ten aanzien van het gedrag van vrouwen niet meer van belang. In Nederland keek men soms vreemd aan tegen de manier waarop Indische zich gedroegen.
In Ver Van Familie vind je dit alles terug. Barbie zoekt naar de familie die haar kan helpen richting te geven aan haar leven dat chaotisch lijkt. Ze zingt het in één van de liedjes die ze geschreven heeft: please tell me what’s wrong or right.